Content on this page requires a newer version of Adobe Flash Player.

Get Adobe Flash player

Content on this page requires a newer version of Adobe Flash Player.

Get Adobe Flash player

 

MENTAL RETARDASYON

MENTAL RETARDASYON(ZİHİNSEL GERİLİK) NEDİR?

Zihinsel özür, kişinin yaşadığı toplum içerisinde sorunlarla başa çıkma yeteneğini etkileyen, zihinsel bir kısıtlama ya da sınırlanmadır. Bir çocuk ya da yetişkine zeka geriliği tanısı konulabilmesi için ortalamanın altındaki zeka işlevi ile birlikte iletişimde, öz bakımda, evdeki yaşamda, toplumsal becerilerde, toplumsal yararlılıkta, kendini yönlendirmede, sağlığı korumada, akademik becerilerde ve çalışma alanlarında iki veya daha fazla bozukluğun bir arada olması ve bu durumun 18 yaşından önce başlaması öngörülür.

     

MENTAL RETARDASYON NEDENLERİ NELERDİR?

4 Ana grupta ele alınabilir:

1. Doğum öncesi
•Gebeliğin özellikle ilk üç ayında uzun süren yüksek ateş,
•Gebelik döneminde geçirilen çeşitli hastalıklar,
•Gebelikte doktor denetimi dışında ilaç kullanımı,
•Alkol, sigara ve benzeri madde kullanımı,
•Annenin kansızlığı,
•Annenin geçirdiği bazı kronik hastalıklar (hipotroidi vb. ),
•Yetersiz ve dengesiz beslenme,
•Gebelik sırasında geçirilen kazalar.

2. Doğum sırası 
•Doğum sırasında çocuğun oksijensiz kalması (anoksi),
•Zor ve uzun süren doğum,
•Doğum sırasında beyin zedelenmesi,
•Erken doğum,
•Düşük doğum ağırlıklı bebek.

3. Doğum sonrası
•Yeterli miktarda anne sütü almaması,
•Çevre kirliliğine maruz kalması,
•Uyaran eksikliği,
•Demir eksikliği,
•Merkezi sinir sisteminin enfeksiyon hastalıkları (menenjit gibi),
•Metabolik hastalıklar (fenilketonüri, hipotroidi vs),
•Geçirilen kazalar sonucu beyin zedelenmesi.

4. Genetik nedenler
•Akraba evlilikleri (ailede zihinsel özürlülük nedeni olan genlerin varlığında hastalık ortaya çıkar), 
•Kromozom hastalıkları (Down Sendromu gibi).

Mental Gerilik Nedenleri

%

Kromozom Anomalileri

4-28

Tek Gen Hastaliklari Ve Sendromlar

7-21

SSS Yapisal Anomalileri

7-17

Prematürite Komplikasyonları

2-10

Çevresel/Teratojenik

5-13

Kültürel/Ailevi

3-12

Metabolik/ Endokrin

1-5

Bilinmiyen

30-50

MENTAL RETARDASYON TÜRLERİ:

Gerilik düzeyi

Zeka Skoru

%

Hafif derece zeka geriliği

55-69

89

Orta derece zeka geriliği

40-54

7

Ağır derece zeka geriliği

25-39

3

İleri derece zeka geriliği

0-24

1

Bu dört alt tip, zeka bölümü aralığına ve uyum davranışındaki bozukluklara göre sıralanmıştır. Şimdiki DSM-IV sınıflandırılmasında eski sınıflandırmalarda “borderline retardasyon” olarak isimlendirilen “sınır zeka işlevi” terimi de yer almaktadır. Bu 70-89 zeka bölümü olan bireyler için kullanılan bir terimdir.

·MENTAL RETARDASYON ÖZELLİKLERİ:

1.Zihinsel Gelişim Özellikleri:

a)Akademik kavramları geç ve güç öğrenirler.
b)Dikkat süreleri kısa ve dağınıktır.
c)İlgileri kısa sürelidir.
d)Soyut terim,tanım,kavramları geç ve güç öğrenirler.
f)Zaman kavramı geç ve güç gelişir.
g)Konuşmaya geç başlarlar.
h)Genelleme yapamazlar.
I)Kazandıkları bilgileri transfer etmekte güçlük çekerler.
i)Yeni durumlara uymada güçlük çekerler.
k)Kolayca yorulurlar.
l)Yakın şeylere ilgi duyarlar, uzak gelecekle ilgilenmezler.
m)Algıları ,kavramaları ve tepkileri basittir.

2.Sosyal Özellikleri:

a)Kendilerinden yaşça küçük olanlarla ilişki kurarlar.
b)Kolay dosluk kuramazlar.
c)Bir amaca ulaşmak için kuvvetli his duymazlar.
d)Sosyal ilişkilerinde daima başkalarına tabii olmak eğilimindedirler.
e)Oyun ve toplum kurallarına uymada güçlük çekerler.
f)Genellikle fiziki görünüşlerinde,giyim ve kuşamlarında bir acayiplik gösterirler.
g)Nezaket ve görgü kurallarına uymada güçlük çekerler.
h)Sosyal faliyetlere ilgileri azdır.
I)Sosyal ilişkilerinde kendilerini guruba kabul ettirecek ilgileri azdır.

3. Kişilik Özellikleri:

a)Kendilerine güvenmezler.
b)Bir amaca ulaşmak için kuvvetli his duymazlar
c)Geç ve güç dostluk kurarlar.
d)Sebatsızdırlar;cesaretleri kolayca kırılır.
e)Sorumluluk almaktan kaçınırlar.
f)Birlikte bulundukları kimsenin duygu ve düşüncelerine ilgi ve saygı duymazlar.
g)Kendi kendilerine bir işe başlama arzusu göstermezler.

4.İş ve Çalışma Özelikleri:

a)Bir işe başlamak için can atarlar.
b)Monoton işleri yapmaktan hoşlanırlar.
c)İşlerine bağlıdır; işe zamanında gelir zamanında giderler.
d)Meslekleri alanında daha iyi eğitilebilirler iyi iş ve çalışma alışkanlıkları kazanabilirler.
e)İşverenin isteklerine uygun davranışlar gösterirler;onları memnun etmek için çaba gösterirler.
f)Başarılarından dolayı gurur duyarlar,daha başarılı olmak için çaba sarfederler.
g)Çok yavaş düşünür ve kavrarlar.
h)İşe alışmaları zaman alır ve sabır ister.
I)Başarısızlıkları karşısında kendilerine güvenleri kolayca kırılabilir.

MENTAL RETARDASYON TEDAVİ YÖNTEMLERİ:

Ayırıcı Tanı

Mental retardasyon düşünülen bir çocukta ayırıcı tanıda şunlar düşünülmelidir. (1,3,4,5,6)
- Gelişimin normal varyasyonu
- Motor ve konuşma fonksiyonlarını etkileyen serebral palsi
- İşitme problemleri
- Görmede bozulma
- Dejeneratif sinir sistemi hastalıkları
- Kaba yüz görünümü
- Depresyon
- Psikiyatrik hastalıklar
- Spesifik öğrenme güçlüğü
- Mental retardasyonda dil ve kognitif beceriler benzer şekilde geri kalırken kaba motor beceriler daha az etkilenmiştir. Serebral palsili vakalarda ise motor beceriler kognitif becerilere oranla çok daha fazla etkilenirler.

Mental Retardasyonda Tedavi ve Yardım İlkeleri

1. Önleme

*Birincil önleme

*İkincil önleme

2. Özel eğitim
3. Ruh Sağlığı yaklaşımları
4. Fiziksel Rehabilitasyon
5. İlaç Tedavisi (Zeka geriliğini düzeltecek bir ilaç yoktur)
6. Aile danışmanlığı
- Akraba evliliklerinin engellenmesi
-Mental retarde kişilere evlilik izninin verilmemesi
-Metabolik hastalıkların erken tanınması ve tedavisi(Hipotiroidi,Fenilketonüri)

Birincil önlemede zeka geriliğine yol açan etkenlerin gerilik ortaya çıkmadan önlenmesi olup bunun için en etkin yöntem toplumun bilgilendirilmesidir. Böylece çok ucuz ve kolay tetkiklerle mental geriliğe yol açabilecek hipotiroidi, fenilketonüri, konvulsif hastalıklar, Down sendromu gibi nedenler kontrol edilebilirler.
İkincil önlemede ise biraz önce bir kısmını sıraladığımız hastalıkların erken tanısı ve tedavileri mental retardasyonun ortaya çıkmasını en aza indirmektedir.

Mental retardasyonlu çocuğun tedavisinde başarı, çocuğun mental kapasitesine göre çeşitli açılardan desteklenmesidir. Bu eğitim, sosyal aktiviteler, davranış problemleri ile birlikte bulunan problemlerin çözümü ve desteklenmesi şeklinde sıralanabilir. Ayrıca genetik danışma ve destekleyici psikoterapi de bunlara eklenmelidir. Böylece çocuğun yaşamının kolaylaştırılması ve kapasitesi oranında eğitim alması sağlanmış olur.

Mental gerilikli çocukta genel pediatrik bakım, diş bakımı, aşılanma programının uygulanması, büyüme ve gelişme parametrelerinin izlenmesi ve enfeksiyonların tedavisi gerekmektedir.
Bunların yanı sıra bu çocuklarda eksiklik hızla saptanarak mümkün olduğunca erken kognitif, dil ve motor gelişimi destekleyecek tedavi programına başlanılmalıdır. Bunlarda davranış problemleri genel topluma göre çok daha sık görülmektedir. Hafif gerilikli çocukta dikkat eksikliği hiperaktivite sendromu sık görülürken, daha ağır gerilikli ,çocuklarda stereotipik ve kendi kendine zarar verme davranışları sıktır.

Bunların yanı sıra yaptırılacak düzenli sportif faaliyetlerle ağırlık kontrolü, fizik koordinasyonun geliştirilmesi, kardiovasküler sağlığın sürdürülmesi ve vücut görüntüsünün düzeltilmesi sağlanmış olur.

Özet

Mental retarde çocuklarda özellikle kognitif ve adaptif becerilerde olmak üzere gelişim geridir. Mental retardasyonun nedenleri değişken olup; neonatal travma, enfeksiyon hastalıkları, kromozomal anormallikler, metabolik hastalıklar ve çevresel toksinler sıralanabilir. Ancak yine de vakaların pek çoğunda olayı açıklayacak bir neden tespit edilemez. Vakaların çoğunluğunu hafif mental retardasyonlu vakalar oluşturur. Bunlar ileriki yaşamlarında ileri düzeyde eğitim gerektiren işler dışında çalışabilir, ekonomik ve sosyal bağımsızlıklarını elde edebilirler. Çocuk hekiminin gelişim geriliğini erken tanısı çok önemli olup bu sayede uygun tedavi ve kendi kapasitelerinin harekete geçirilmesi mümkün olur.

AİLELERE ÖNERİLER

A-İleri Derecede Zihinsel Engelliler:

Bu çocuklar; klinik bakıma muhtaç, zeka bölümü sürekli olarak 0-25 arasında olup da hayata kesinlikle uyum sağlayamayan ve sağlık kurumlarında devamlı klinik bakıma ihtiyacı olan engellilerdir.

Aileye öneriler

  1. İleri derecede zihinsel engelli çocuklarda yaralayıcı davranışlar; saçını çekme. Kafasını vurma v.b. davranışlar ortaya çıkmaktadır. Bazı uzmanlara göre bunun nedeni çocuğun çevresel ve sosyal uyaranlardan aşırı derecede soyutlanmasıdır. Bu durumda çocuk gereksinim duyduğu ancak çevresinden alamadığı uyaranları kendisi yaratmaktadır. Çocuğun kendine zarar verici bu davranışlarını azaltmak için çocuğa uyarıcı zenginliği sağlayınız.
  2. İleri derecede zihinsel engelli çocukların düşük düzeydeki işlevleri nedeniyle eğitim programlarında öz bakım (tuvalet alışkanlığı, yemek yeme v.b.) dil ve hareket becerilerine daha fazla önem verilmelidir.
  3. İleri derecede zihinsel engelli çocuğun basma kalıp ve kendini yaralayıcı davranışlarını iyileştirmede yaygın olarak davranış değiştirme yöntemi uygulanmaktadır. Davranış değiştirme yönteminde istenilen davranışı arttırmak istenilmeyen davranışları azaltmak yada ortadan kaldırmak için tutarlı olarak pekiştireç yada cezalandırma yöntemleri uygulanmaktadır. Pekiştirme zaman geçirilmeden ve açık bir biçimde yapılmalıdır. Örnek (çocuğa ilgi gösterilmesi gibi sosyal nitelikte bir pekiştireç olabilir.)
  4. İleri derecede geri zekalı çocuklar bir defa da pek çok kavramı öğrenemezler. Bu nedenle kavramlar çocuğa tek tek öğretilmelidir. Bir kavram iyice öğrenilmeden diğerine geçilmemelidir.
  5. Kısa, basit ve somut komutlara çocuk alıştırılmalıdır. Olumsuzdan daha çok olumlu ifadeler kullanılmalıdır.
  6. Acele ve telaşlı emirler yerine sakin ifadeler kullanılmalıdır.
  7. Güven sarsıcı durumlardan (sözlerle, isteklerden) kaçınılmalıdır. Çocuğu başkalarıyla kıyaslamayın, davranışlarından ötürü eleştirmeyin, şiddete (dayak ) baş vurmayın.İleri derecede zihinsel engelli çocuklarda konuşma bozukluğu, topluma uyumsuzluk, dikkat v.b. problemleri fazladır. Bu çocuklar aileleri tarafından korunmaya muhtaçtırlar.
  8. İleri derecede zihinsel engelli çocuğunuzu dışarıya çıkarmanız, normal yaşıtlarının ev dışı ortamlarda görerek, yaşayarak öğrendiklerini onun da öğrenmesi için gereklidir. Kendinizi ve çocuğunuzu toplumdan   uzak tutmayın.
  9. Çocuğunuzda hiçbir değişme gözlemiyorsanız yada hiçbir gelişme olmadığını düşünüyorsanız, hiçbir yeni beceri öğrenmiyorsa öğretmeniyle, doktoruyla, diğer anne-babalarla görüşün. Böylece aksayan noktayı, problemi bularak onun eğitiminden en fazla yararlanmasını sağlamış olursunuz.

B-Öğretilebilir Düzeyde Zihinsel Engelliler

Zeka bölümü çeşitli ölçeklerde 25-44arasında olup da sağlık kurumlarıyla işbirliği içerisinde gerçekleştirilebilecek özel eğitim ve rehabilitasyona muhtaç olan engelli çocuklardır

Aileye Öneriler

  1. Var olan yeteneklerini en iyi kullanılabilir duruma getiriniz.
  2. Öğretilebilir düzeydeki çocuklar görmek ve işitmekten çok yaparak öğrenirler.
  3. Öğrenmede işitme ve görmede önemli olmakla birlikte yaparak öğrenmede daha yararlı sürekli sonuçlar sağlar. Çocuğun evdeki faaliyetlere katkıda bulunmasını sağlayın.( Örneğin, yattığı yatağı düzeltmesi, masaya bardak ve tabak yerleştirmesi v.b.)Öğretilebilir düzeydeki çocuklar başkalarının istediklerini değil, ilgi duydukları şeyleri öğrenirler.
  4. Pratik hayatta kendine yetecek kadar temel beceri ve alışkanlıkları kazandırmak gerekir. (örneğin, yemek yeme, tuvalet alışkanlığı v.b. kazandırma)
  5. Aşırı koruyucu ve kollayıcı tavırlarla bağımsızlıklarının engellenmesini, kötüye kullanılmasını, İstismar edilmesini önleyici tedbirler almak gerekir.
  6. Boş zamanlarını yaralı bir şekilde değerlendirmesini sağlayıcı faaliyetlerde bulunmasını sağlayın ( Örneğin, televizyon seyretmek, arkadaşlarıyla oyun oynaması v.b.)
  7. Her yaşantı her çocuk için ayrı bir anlam taşır Çocukların toplumla etkileşmesine ve değişik yaşantılarda bulunmasını sağlayın.
  8. Güven sarsıcı durumlardan (sözlerle, isteklerden ) kaçınılmalıdır. Çocuğu başkalarıyla kıyaslamayın, davranışlarından ötürü eleştirmeyin.
  9. Öğrencinin başarılı çalışmaları mutlaka görülmeli, değer verilmeli ve gerekirse ödüllendirilmeli

C-Eğitilebilir Düzeyde Zihinsel Engelliler

Zeka bölümleri çeşitli ölçeklerle sürekli olarak(45-75]arasında olan engelli çocuklardır. Gerilik derecesine göre (8-12 ) yaş seviyesinde bir zekaya sahip olabilirler.

Aileye Öneriler

  1. Eğitilebilir zihinsel engelli Çocuğu bu özrü ile kabullenin,
  2. Eğitilebilir zihinsel engelli çocuklar zeka, akademik başarı, sosyal uyum yönünden yaşıtlarından geri olduğu için dışlamayınız, küçümsemeyiniz, eleştirmeyiniz, kıyaslamayınız.
  3. Eğitilebilir zihinsel engelli çocuktan yapabileceğinden fazla başarı beklemeyiniz.
  4. Eğitilebilir zihinsel engelli çocuğun eğitiminde sabır ve hoşgörü göstermezseniz, çocuğa destek olmazsanız çocuğun var olan ilgi, yetenek ve İsteğini köreltmiş olursunuz. Çocuğun sorularına basit ve kısa kelimelerle (anlayacağı) şekilde cevap vermeye çalışınız.
  5. Çocuğun sosyalilişkilerini geliştirmesi için arkadaşlarıyla oynamasına. yeni arkadaşlıklar edinmesine müsaade edin. Evde kapalı kalması Çocuğun sosyal yönünü geriletecektir.
  6. Çocuğun temel eğitimi sonrasında, aile çevresinin de kolayca takip edilebileceği bir iş yerinde meslek edinmesi sağlanabilir.
  7. Öğretmenle sıkı diyalog kurulmalı, sınıftaki çalışmaların devamının evde de sağlanması mümkün olmalı.
  8. Çocuğun basit komutlara alışması için evde egzersizler yapılmalıdır.( bardağı getir, koltuğa otur / git- gel v.b.

KAYNAKÇA
www.genbilim.com
www.karabukram.com
nedir.antoloji.com
www.ogretmenlerforumu.com

HAZIRLAYAN
ÇİĞDEM KAPLAN

   

Content on this page requires a newer version of Adobe Flash Player.

Get Adobe Flash player